به گزارش کاف نیوز، زلزله 21 مرداد ارسباران در سال 1391 برای مردم منطقه غافلگیرکننده بود(!) در این مخاطره چندصد نفر جان خود را از دست داده و چندین هزار نفر مصدوم شدند. همچنین چندین هزار واحد مسکونی و دامی و اماکن عمومی و برخی از زیرساخت­ها آسیب دیدند و در کل، میلیاردها تومان خسارت به منطقه ارسباران وارد شد.

 

این حادثه تلخ از طرفی برای چندمین بار مسئولین و مردم منطقه را متوجه غفلت­ها، کاستی­ها و اشتباهاتشان در ساخت و ساز کرد و بدین­سان تبدیل به تجربه­ای بزرگ و در عین حال فاجعه­ای عمیق گردید (هرچند این تجربه تلخ، بهای سنگین و غیرقابل جبرانی به نام فقدان عزیزان و داغدار شدن نه فقط آذربایجانِ ایران، بلکه عزادار شدن کل ایران را در تاریخ ثبت کرد).

اگر انسان دنیا را از روی شهرهای ویران شده و خانه‏های درهم فروریخته بشناسد، خواهد دید که دنیا یادآوری کننده‏ای دلسوز و واعظی گویا و همچون دوستی مهربان است که در رسیدن اندوه به انسان بخل می‏ورزد.

(امام علی(ع)، نهج‏ البلاغه، خطبه 223)



در 21 مرداد 91 دو زلزله به فاصله حدود 10 دقیقه از يكديگر با شدت‌های 2/6 و 6 ریشتر در ساعت‌های 16:53 و 17:04، سه شهرستان اهر، ورزقان و هریس را لرزاند و تلفات و خساراتی را به‌ بار آورد. زمین‌لرزه، در استان‌های آذربایجان‌غربی، گیلان، زنجان و اردبیل و همچنین در باکوی جمهوری آذربایجان نیز احساس شد. اگرچه به دو دلیل هشدار زلزله اول و وقوع در روز و حضور بسیاری از اهالی روستاها در محیط باز، تلفات جانی این زلزله‌ها کمتر از زلزله‌های بم و رودبار بود، ولی آسیب‌هایی جدی به ساختمان‌های روستاها و شهرها رسید و بسیاری از مردم را بی‌خانمان یا بلاتکلیف کرد.

 

وقوع زلزله در شهرستان اهر نتیجه فعال‌شدن گسل جنوب این شهر بوده است. بنا به گفته برخی از مسئولان، احتمال وقوع زلزله در محدوده ورزقان وجود نداشته و پیش‌بینی اصلی برای احتمال وقوع زلزله شدیدی در تبریز (در بازه چند ساله) صورت گرفته بود. این در حالی بود که بنا بر اعلام مؤسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران در طول يك هفته پیش از این ماجرا نیز چند زمين‌لرزه اين منطقه را لرزانده بود لیکن عملا توجهی به آن صورت نگرفت. (مهدی بُرنافر، کارشناس ارشد شهرسازی: زلزله ورزقان و خطر زلزله در ایران)

 

در مدیریت بحران زلزله ارسباران از درس آموخته‌های بم (مربوط به پیش از زلزله) تا چه حد استفاده شد؟

 

طبق بررسی‌های انجام شده، عدم استقبال روستاییان از اقدام به مقاوم­ سازی ساختمان­ها و کسب آمادگی برای مقابله با بلایای طبیعی مانند زلزله (با وجود بودجه کمکی انگیزاننده)، بیش از آن‌که به خود روستاییان برگردد به برخی از سازمان‌های ذیربط موضوع مرتبط می‌شود. مواردی از علل عملکرد ناچیز برنامه مقاوم‌سازی سازه‌ای روستایی و حتی شهری را می‌توان به این شرح برشمرد:

گردش کار خسته کننده امور اداری در برخی از دستگاه‌های دولتی و بانک‌ها

شرایط دشوار، اقساط قابل توجه ماهانه و عدم تکافوی مقدار تسهیلات

عدم‌ هماهنگی بين دستگاه‌هاي مرتبط با اجراي طرح مقاوم‌سازي منازل روستايي

فقدان انگیزه روستاییان به مقاوم‌سازی و تمایل به مهاجرت در اثر تنزل توسعه‌یافتگی روستاها.

از این گذشته طبق شواهد عینی، گاهی اوقات هیچ تضمینی بر استحکام واحدهای مقاوم‌سازی شده نیز وجود نداشته است.

 

در زمینه میزان آماده‌سازی اهالی در برابر زلزله نیز اثر چندانی از درس‌آموزی‌های گذشته، به چشم نمی‌خورد. با وجود گسل اهر و به‌طورکلی لرزه­خیزی بيشتر نقاط ایران، به نظر می‌رسد، مردم ارسباران، هیچ‌گونه آمادگی برای مقابله با زلزله را نداشته‌اند.

به­ طور کلی می­توان گفت در این مرحله، نه تنها میزان درس­ آموزی و استفاده از تجارب گذشته، بسیار ناچیز است، میزان استفاده از علم مدیریت هم در سطح ضعیفی قرار دارد.

 

ضرورت برنامه‌ریزی کامل پيش از زلزله  برای ساخت و ساز پس از بحران

ضرورت تهیه فهرست آماده از پیمانکاران واجد صلاحیت در مناطق مختلف کشور

(تا در صورت بروز بحران، منجر به شتابزدگی و انتخاب پیمانکاران فاقد صلاحیت نشود.)

تعیین قیمت پایه مناسب ساخت و ساز

(و توجه به احتمال زیاد افزایش دستمزد و قیمت مصالح ساختمانی و... در اثر افزایش ناگهانی تقاضاها.)

 

شایان ذکر است بعضا در مواردی نیز که مقررات ملی ساختمان ایران، الزاماتی را صراحتا ضروری تلقی نموده است، خلاء نظارت مشهود، به عنوان زنگ خطری برای زلزله­های آتی محسوب خواهد شد. من باب مثال، با عنایت به ضرورت بازرسی فنی جوش توسط بازرسین ذیصلاح (مستند به مباحث دهم و یازدهم مقررات ملی ساختمان ایران)، اکنون تورق پرونده بسیاری از ساختمان­ها مهر تائیدی خواهد بود هرچند اسفناک بر عدم اجرای مقررات ملی ساختمان در این حوزه...!!!

به تعبیر زیباتر یکی از اساتید مهندسی زلزله، حداقل اشتباهات جدیدتر را به تکرار اشتباهات گذشته، ترجیح دهیم.